Van vogala tot noncha - cultuurevenement

Lezing in de bibliotheek van Herentals door Miet Ooms op 19 maart 2026

copyright - Ilse Flimmers

Een van de recentste en boeiendste zaken die ik vorig trimester in WES 1 bijleerde, was de ontstaansgeschiedenis van het Nederlands vanuit het PIE. Waar mijn kennis op de tijdslijn pas aanvang nam bij de ‘probatio pennae’ van een West-Vlaamse monnik in een abdij in het graafschap Kent, reikt deze sinds vorig trimester duizenden jaren verder terug in de tijd.

Ik was dus erg benieuwd naar deze lezing en hoopte op nog meer verdieping tijdens de boekpresentatie over ‘het historische verhaal van de Nederlandse taal’, vorig jaar uitgegeven bij Borgerhoff & Lamberigts.

In haar boek legt Miet Ooms de nadruk op het feit dat ze een externe taalgeschiedenis wilde schrijven: wat vertelt de evolutie van het Nederlands ons namelijk over de plaats van taal in onze samenleving?

Het begin van haar verhaal liep lange tijd parallel met de lessen bij Thomas More, inclusief de gekende voorbeelden en anekdotes. Een pluim dus voor Roel Coesemans, die ons op degelijke en accurate wijze introduceerde in onze Nederlandse taalgeschiedenis.

Maar de schrijfster legt er een laagje bovenop door te duiden op de rol die het Nederlands langzaamaan opeiste in de Nederlanden. Al in de 12^e eeuw - ten tijde van Hendrik van Veldeke - werden volkstalen belangrijker, o.a. omwille van de kruistochten. Door de opkomst van de steden moest het Latijn steeds meer het Oudnederlands naast zich dulden, omdat voor de administratie volkstalen meer aangewezen waren. Ook rijke handelaren lieten steeds vaker boeken in de volkstaal vertalen.

Nog interessanter wordt het wanneer Maria van Bourgondië het Nederlands als politiek instrument gebruikt: zij vaardigt een privilege uit in Vlaanderen, die lokale ambtenaren verplicht om de volkstaal te gebruiken. Zo bleef de macht in de Vlaamse steden verankerd en kon ze niet door de Fransen worden overgenomen. Althans, dat was de bedoeling, ware het niet dat zij vroegtijdig aan haar einde kwam tijdens een val van haar paard.

Ook de eerste Nederlandse spellingsgids en de Statenbijbel kwamen aan bod, als politieke instrumenten om het Nederlands verder te verspreiden en te standaardiseren in de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden.

Via de ontstaansgeschiedenis van Van Dales woordenboeken brengt het verhaal ons ook naar de 19^e eeuw, waar de romantiek het Vlaamse bewustzijn opnieuw doet openbloeien en Edward Coremans de eerste Vlaamse taalwetten laat stemmen. Het was voor mij een interessante ontdekking te weten dat het NIR een belangrijke rol speelde in het actief verspreiden van het Nederlands in de jaren ’60. Hoewel de ABN-campagnes* in die tijd niet volledig hun doel bereikten, was ik verrast te horen hoe sterk de promotie van het Nederlands het Vlaams bewustzijn in die periode significant wist te versterken, met de splitsing van Leuven/Louvain als belangrijke uitloper.

Ten slotte staat Miet Ooms ook even stil bij de toekomstige positie van het Nederlands in Vlaanderen. Die is momenteel sterk, dankzij de ondersteuning vanuit politieke hoek. Ook zij is zich bewust van de (academische) druk van het Engels op het Nederlands en ze waarschuwt de jeugd die steeds minder leest: wanneer ze dat toch doen, verkiezen ze Engelstalige ‘young adult’ romans boven onze Nederlandse schrijvers. Als deze trend zich niet keert, bestaat er een reëel gevaar voor de achteruitgang van onze taal.

Daar ligt een interessante kans om dit boek te bespreken tijdens de lessen Nederlands in de hoogste graad. Het boek toont het belang aan om een eigen taal te ontwikkelen en te koesteren. Zonder eigen taal geen eigen cultuur, zonder eigen taal geen eigen identiteit, zonder eigen taal minder (politieke) macht/invloed. Laten we die gedachte varen, dan worden we opgeslokt door de veel grotere Engelstalige of Franstalige cultuur.

Mijn indruk na de uiteenzetting is dat de auteur voor een vrij academische en feitelijke insteek kiest. Dat maakt de inhoud niet minder boeiend, maar wel wat moeilijker om bij leerlingen aan te brengen.

Net daarom had dit verhaal ook wat meer humor en ‘petites histoires’ mogen bevatten om ook onze jeugd bewuster te maken van het belang van het Nederlands, ook voor de toekomstige generaties. Het is dus aan ons, leerkrachten in spe, om dit verhaal met de nodige creativiteit en inspiratie te vertalen naar de lessen Nederlands!

*Nationale campagnes die het Algemeen Beschaafd Nederlands promootten.

bewijsstuk deelname cultuurevenement