Is er wel een personeelstekort in het onderwijs? - krantenartikel
De Standaard, 2 april 2026
Op regelmatige tijdstippen verschijnen er artikels over het lerarentekort in onze middelbare scholen. Het was mede door die berichtgeving dat ik besloot om de overstap naar het onderwijs te wagen. In schril contrast met die berichten las ik vorige week een artikel in De Standaard met onthutsende cijfers: uit nieuw onderzoek van de KU Leuven bij 50.000 startende leerkrachten blijkt dat slechts 89% van de gediplomeerde leerkrachten na het eerste jaar in het onderwijs blijft. De reden? Versnipperde jobs, tijdelijke opdrachten, wisselende vakken, scholen en collega’s zorgen voor demotivatie en ontnuchtering bij enthousiaste starters.
Die stabiele job in het eerste jaar is een zeldzaamheid, blijkt uit het onderzoek. De contracten van eerstejaarsleerkrachten duren gemiddeld zo’n vier maanden. Minder dan 7,5 procent krijgt contracten die samen gemiddeld bijna een heel schooljaar duren. En starters spenderen gemiddeld 7 procent van het schooljaar zonder contract als leerkracht. Ze zijn dan onvrijwillig werkloos.
Hoewel ikzelf van geluk mag spreken dat ik dit schooljaar met een 4/5e contract een vol jaar mag vullen, kan ik alleen maar beamen wat ik lees: veel startende collega’s krijgen een opdracht van twee tot drie maanden, om daarna geruisloos te verdwijnen. De onzekerheid die ze meedragen, lees je in hun ogen.
En er zijn nog andere cijfers. Slechts 73% van de zijinstromers houdt het langer dan 3 jaar vol in het middelbaar onderwijs. De redenen voor die uitval zijn niet dezelfde als bij jonge starters, maar toch stemt het tot nadenken: wat is er mis met ons onderwijssysteem, waar men beweert tekorten te hebben, maar er niet in slaagt de uitstroom van starters tegen te gaan?
Alle oorzaken van die vroege uitstroom in deze blog verzamelen, zou me te ver leiden. Daarom focus ik graag op de grote jpbflexibiliteit waarvan (vastbenoemde) leerkrachten genieten en die ik dagelijks aan den lijve ervaar. Het lijkt me namelijk een hoofdaspect in deze problematiek.
Sinds ik in september van start ging als interim leerkracht, werden op mijn school minstens 16 collega’s (op een lerarenkorps van 186) tijdelijk vervangen. Dat is net iets minder dan 10%. Voor alle duidelijkheid: de kortstondige zieken behoren hier niet bij.
Ik zou er graag van uitgaan dat deze ‘werkonbekwamen’ te goeder trouw handelen. Een kwart van de uitvallers zijn zwangere vrouwen, iets meer dan een kwart zijn langdurig zieken die revalideren na een ongeval of operatie, maar over de uitval van de andere 50% bestaat heel wat onduidelijkheid. Op de werkvloer hoor ik verhalen over vastbenoemde leerkrachten, die zich langdurig ziek melden, en dan twee weken voor de zomervakantie komen opdagen om hun vakantiepremie op te strijken. Ik hoor verhalen van leerkrachten die wat minder willen werken om voor de kinderen te zorgen, al dan niet ingegeven door een ‘uitgeblust’ gevoel. Ten slotte is er een groep die er ook nog een lucratief bijberoep op na houdt. Dat zijn al minder positieve signalen, en lijkt toch te wijzen op een gebrek aan engagement bij een groep leerkrachten. Door de vervrouwelijking van het onderwijs zijn er te weinig (voltijdse) mannelijke collega’s die de afwezigheden zouden kunnen opvangen.
Ik stel mij dus de vraag: is het tewerkstellingssysteem in het onderwijs niet té flexibel geworden en zijn jonge starters hier de dupe van?
Enerzijds word ik boos van de ongenuanceerde berichtgeving die al jaren circuleert rond de tewerkstellingsproblematiek in het onderwijs. Anderzijds vind ik het een enge vaststelling dat ons schoolsysteem er niet in slaagt om meer stabiliteit te bieden wanneer het op tewerkstelling aankomt. Loopt een deel van de leerkrachten er de kantjes af, zorgt de vervrouwelijking voor een onevenwicht in het opvullen van afwezigheden, of is demotivatie de hoofdoorzaak van het absenteïsme?
De oplossingen liggen niet voor het grijpen. Een aantal jaren geleden is men gestart met lerarenplatformen, een soort ‘poule’ waarop scholen beroep kunnen doen voor vervangingen. De starters krijgen een jaarloon gegarandeerd, wat hen deels beschermt tegen de werkonzekerheid. Slim bedacht, alleen heb ik er in onze scholengemeenschap nog niet van gehoord.
Daarom moet onze huidige minister misschien ook andere acties overwegen.
Waarom maken we niet komaf met het systeem van vaste benoemingen, waarachter uitgebluste leerkrachten zich kunnen verschuilen? Kunnen we dit niet versterken met een minimale wachttijd voordat leerkrachten hun lesopdracht mogen verminderen, zoals ook in de privé gebeurt?
Waarom zorgen we er niet voor dat in elke scholengroep jaarlijks een minimum aantal starters kan beginnen, net zoals in andere overheidsdiensten?
Moeten we niet opnieuw zorgen voor een beter evenwicht tussen mannen en vrouwen, zodat zwangere collega’s makkelijk opgevangen kunnen worden door mannelijke?
Loopbaanonderbreking, zwangerschapsverlof, halftijdse loopbanen, allemaal ok, maar niet ten koste van alles. Wie vertrekt, moet zijn beurt afwachten, zodat beginnende leerkrachten ook volop hun kansen krijgen.
Mijn overtuiging is alvast dat de jobflexibiliteit in het onderwijs té ver is doorgeslagen, en dit ten nadele van gemotiveerde, beginnende leerkrachten. Willen we het lerarentekort verminderen, dan is het belangrijk dat starters de nodige kansen krijgen en hun energie niet verliezen aan eindeloze zoektochten naar een geschikte job.
Begint een betere aanpak bij meer verantwoordelijkheidszin bij het actieve lerarenkorps? Of is een extra begeleiding voor startende leerkrachten de sleutel tot de oplossing? Een beter uitgewerkt ‘poule’ systeem, met inkomensgarantie voor starters, kan hier zeker toe bijdragen.
bron: Maenhout K. (2 april 2026), ‘Sprokkeljobs’ duwen startende leerkrachten naar de uitgang, De Standaard: https://www.standaard.be/binnenland/sprokkeljobs-duwen-startende-leerkrachten-naar-de-uitgang-velen-van-ons-moeten-rondzwerven-van-school-naar-school/145070046.html
Opmerkingen